De vliegenzwam (Amanita muscaria) kan honden vergiftigen na opname. De bekende rode hoed met witte wratten is niet altijd even duidelijk en andere giftige paddenstoelen kunnen er anders uitzien. Probeer daarom niet zelf te beslissen of een gegeten wilde paddenstoel “veilig” is: neem bij mogelijke inname meteen contact op met een dierenarts of spoedkliniek.
Welke stoffen veroorzaken de vergiftiging?
De belangrijkste toxines van de vliegenzwam zijn iboteenzuur en muscimol. Deze isoxazolen beïnvloeden het centrale zenuwstelsel. De naam vliegenzwam leidt soms tot verwarring met muscarine, maar de concentratie daarvan in Amanita muscaria is zeer laag. Het klassieke muscarinesyndroom hoort vooral bij andere paddenstoelgeslachten en vraagt een andere behandeling.
Mogelijke symptomen
Bij een vliegenzwam verschijnen klachten vaak binnen 30 minuten tot 2 uur. De ernst hangt af van de opgenomen hoeveelheid, het gehalte aan toxines en de gevoeligheid van de hond. Mogelijke tekenen zijn:
- desoriëntatie, onrust of juist sterke sufheid;
- wankelen, omvallen, een scheve kopstand of snelle oogbewegingen;
- trillen, peddelbewegingen of toevallen;
- afwijkende pupillen en ongecontroleerde kauwbewegingen;
- braken of andere maag-darmklachten;
- in ernstige gevallen ademhalingsdepressie, coma of oververhitting.
Wacht niet op symptomen. Bij andere paddenstoelsoorten kunnen levensbedreigende lever- of nierschade pas vele uren of zelfs dagen later zichtbaar worden. Bovendien kunnen verschillende soorten dicht bij elkaar groeien en is een half opgegeten exemplaar moeilijk betrouwbaar te identificeren.
Wat moet u onmiddellijk doen?
- Voorkom dat de hond nog meer paddenstoelen opeet en houd hem rustig.
- Bel direct de dierenarts of spoedkliniek en volg hun instructies. Meld wanneer de mogelijke inname plaatsvond, hoeveel er ontbreekt, het gewicht van de hond en eventuele klachten.
- Maak scherpe foto's van de bovenkant, onderkant, steel en groeiplaats. Neem indien veilig mogelijk een volledig exemplaar mee in een papieren zak, apart van de hond en buiten bereik van kinderen.
- Ga meteen naar de kliniek wanneer de dierenarts dit adviseert of wanneer de hond neurologische klachten, benauwdheid, herhaald braken, instorten of een toeval vertoont.
Laat de hond niet zelf braken en geef thuis geen zout, melk, olie, geactiveerde kool, medicatie of voedsel als “tegengif”. Braken opwekken is gevaarlijk bij een hond die suf, ongecoördineerd of aan het stuipen is, en kan de behandeling vertragen.
Diagnose en behandeling
De dierenarts baseert de vermoedelijke diagnose op het verhaal, het tijdsverloop, de symptomen en zo mogelijk deskundige identificatie van de paddenstoel. Een gewone bloedtest bevestigt een vliegenzwamvergiftiging doorgaans niet, maar onderzoek kan wel nodig zijn om de toestand van de hond te beoordelen of andere toxines uit te sluiten.
Er bestaat geen bewezen specifiek tegengif voor vliegenzwamvergiftiging. Vroege decontaminatie kan in geselecteerde gevallen door een dierenarts worden overwogen zolang de hond nog geen klachten heeft. Verdere zorg is ondersteunend en kan bestaan uit bewaking van ademhaling, temperatuur, hartfunctie en neurologische toestand, infuusbehandeling en gerichte controle van toevallen. Atropine is geen standaardbehandeling voor de isoxazolen in vliegenzwam en is volgens het Merck Veterinary Manual bij deze vergiftiging gecontra-indiceerd.
Veel dieren herstellen met passende zorg binnen ongeveer 4 tot 24 uur, maar dat gunstige tijdsverloop mag geen reden zijn om af te wachten. Zonder zekere identificatie kan een veel gevaarlijkere paddenstoel zijn ingeslikt.
Preventie
Controleer tuin en vaste wandelplekken in vochtige perioden regelmatig en verwijder paddenstoelen met handschoenen. Voer ze af waar dieren er niet bij kunnen; alleen de zichtbare paddenstoel weghalen voorkomt niet dat er later nieuwe exemplaren verschijnen. Leer een betrouwbaar “los” of “laat” aan en houd een hond die graag van de grond eet zo nodig aan een korte lijn.
Medisch herzien op 2 oktober 2026.