Er bestaat geen betrouwbare, universele “top 5” die voor iedere hond en kat of voor elk kalenderjaar geldt. Welke aandoeningen het vaakst voorkomen, hangt onder meer af van soort, leeftijd, ras, leefomgeving en de onderzochte populatie. Wel zijn er gezondheidsproblemen waarop vrijwel elke eigenaar het hele jaar door alert kan zijn.
1. Een ongezond gewicht en verlies van spiermassa
Overgewicht vergroot onder andere de belasting van gewrichten en hangt samen met een hoger risico op verschillende stofwisselingsproblemen. Te mager worden of spiermassa verliezen is evenmin normaal en kan een eerste teken van ziekte zijn. Kijk niet alleen naar het cijfer op de weegschaal: lichaamsconditie en spierconditie vertellen samen meer.
Weeg uw dier regelmatig, meet voeding af en tel snacks mee in het dagtotaal. Laat een afvalplan door de dierenarts begeleiden; te snelle of eenzijdige caloriebeperking kan schadelijk zijn, zeker bij katten. Een plotselinge gewichtsverandering zonder aangepast voer of beweging vraagt onderzoek.
2. Gebits- en mondproblemen
Rood of bloedend tandvlees, slechte adem, kwijlen, met één kant kauwen, voedsel laten vallen of minder willen eten kunnen op pijn wijzen. Een dier kan ondanks ernstige mondpijn nog blijven eten. Professionele beoordeling is daarom belangrijk; alleen zichtbaar tandsteen verwijderen bij een wakker dier behandelt problemen onder het tandvlees niet.
Dagelijks poetsen met een product voor honden of katten is de beste thuismaatregel wanneer het dier dit verdraagt. Gebruik geen tandpasta voor mensen. Een dierenarts bepaalt wanneer een volledige gebitsbehandeling en tandheelkundige röntgenfoto's nodig zijn.
3. Huid-, jeuk- en oorproblemen
Jeuk, roodheid, kale plekken, korsten, terugkerende oorontsteking en veel likken hebben verschillende mogelijke oorzaken. Vlooien en andere parasieten, infecties en allergieën kunnen sterk op elkaar lijken en soms tegelijk voorkomen. Een voedselallergie kan niet betrouwbaar uit een commerciële bloed-, speeksel- of haartest worden afgeleid; een goed begeleid eliminatiedieet kan wel onderdeel van de diagnostiek zijn.
Reinig oren niet routinematig met wattenstaafjes of willekeurige druppels. Bij pijn, geur, uitvloeiing, een scheve kopstand of evenwichtsproblemen is onderzoek nodig, omdat een vreemd voorwerp, beschadigd trommelvlies of middenoorprobleem de aanpak kan veranderen.
4. Maag-darm- en urinewegklachten
Braken, diarree, verstopping en minder eetlust zijn symptomen, geen diagnoses. Ook plots vaker plassen, bloed in de urine of naast de kattenbak plassen kan medisch zijn en is niet automatisch “slecht gedrag”. Houd duur, frequentie, eetlust, drinken en eventuele opname van vreemde voorwerpen of gifstoffen bij.
Persen zonder of met slechts enkele druppels urine — vooral bij katers — is een spoedgeval. Ook herhaald vruchteloos braken, een opgezette pijnlijke buik, zwarte ontlasting, veel bloedverlies of niet kunnen binnenhouden van water vraagt snelle veterinaire beoordeling.
5. Pijn en chronische aandoeningen
Artrose, nierziekte, hartaandoeningen, diabetes en hormonale ziekten komen vaker voor naarmate dieren ouder worden, maar kunnen ook jongere dieren treffen. Signalen zijn soms subtiel: minder springen, achterblijven tijdens wandelingen, meer slapen, veranderde eetlust, meer drinken of plassen, vermageren, nachtelijke onrust of een andere interactie met huisgenoten.
Een controle kan bestaan uit een volledig lichamelijk onderzoek en, afhankelijk van leeftijd en risico, een mondonderzoek, gewichts- en spierbeoordeling, bloeddrukmeting en gericht bloed-, urine- of ander aanvullend onderzoek. Screening is geen vast pakket voor ieder dier; het plan hoort individueel te zijn.
Wat helpt preventief?
- Plan regelmatige gezondheidscontroles en wacht bij veranderingen niet op het volgende routinebezoek.
- Bespreek voeding, vaccinatie en parasietenpreventie op basis van levensfase en leefstijl.
- Controleer maandelijks gewicht, huid, oren, mond, nagels en mobiliteit voor zover uw dier dit rustig toelaat.
- Maak foto's of video's van afwijkend gedrag, lopen, hoesten of een aanval wanneer dit veilig kan.
- Geef geen humane medicatie en begin geen supplement of eliminatiedieet zonder passend advies.
Bij benauwdheid, instorten, een toeval, ernstige bloeding, een harde opgezette buik of onvermogen om te plassen is onmiddellijke spoedzorg nodig.
Volledig geactualiseerd op 2 oktober 2026; de oude jaarrangschikking uit 2023 is vervangen door tijdloze, individueel toepasbare informatie.